Psikoloji Nedir?

Psikoloji

Psikoloji veya ruh bilimi,[1] davranışı ve zihini inceleyen bilimdir.[2] Bilinçli ve bilinçsiz olayların yanı sıra daha çok duygu ve düşüncenin incelemesini içeren Psikoloji, çok kapsamlı bir bilimsel alandır. Bu alanda uzman olan ve aynı zamanda bilgi araştırması yapanlara psikolog denir. Psikologlar, beyinin ortaya çıkan özelliklerini ve bu ortaya çıkan özelliklerle bağlantılı tüm fenomenleri anlamaya çalışırlar ve bu şekilde daha geniş nöro-bilimsel araştırmacı grubuna katılırlar.[3] Psikoloji bilimi, bir sosyal bilim olmasına rağmen aynı zamanda doğa bilimleri olarak da kategorize edilebilir. Özellikle beyin biyolojisi bilgisini oldukça kullanır ve geliştirir.[4]

Organizmaların hem doğrudan gözlenen davranışları, hem de düşünme, zihinde canlandırma, hatırlama ve hayal etme gibi doğrudan gözlenemeyen karmaşık zihinsel süreçleri psikolojinin inceleme alanına girer.[5] Bir yandan algı, dikkat, duygu, motivasyon, zekâ, kişilik gibi içsel süreçler; bir yandan kişiler arası ilişki süreçleri (örneğin aşk, evlilikte uyum ve çatışma, anne ve çocuk arasında bağlanma gibi), grup-içi (örneğin gruba uyma ve itaat etme) ve gruplar arası ilişki süreçleri (örneğin gruplar arası önyargı ve ayrımcılık, kolektif eylem vb.) psikoloji biliminin çalıştığı konulardır. Psikoloji bilimi dâhilinde hem insanların, hem hayvanların davranışları çalışılabilir. Tüm bu özellikleriyle psikoloji, hem fen ve tıp bilimleri ile hem de sosyal bilimlerle yakından ilişkilidir.

Psikolojinin hedefi, zihinsel süreçleri ve davranışları tanımlamak, neden ve nasıl oluştuklarını açıklamak, ileride nasıl bir değişim-gelişim göstereceklerini öngörmek ve bu süreçleri kontrol etmektir. Bu hedefler doğrultusunda görgül yöntemlerle –örneğin deneysel ya da korelasyonel yöntemler- araştırmalar yürütülür. Psikoloji biliminin ürettiği bilgiler, insan etkinliklerinin değerlendirilmesi ve düzenlenmesi ile ilgili pek çok alanda kullanılır.

Etimoloji ”Psikoloji“ terimi ilk defa 16. yüzyılda Marko Marulić tarafından[6] Yunanca’da ”ψυχή psiyçē“ ruh ve ”–λογία –logia“ araştırma terimlerinin birleşmesi ile ruh araştırması olarak yaratılmıştır.[7][8][9][10] Türkçe’ye Fransızca psychologie teriminin çevrimi ile girmiştir.[5]

Geçmişi

İlk psikoloji laboratuvarının kurucusu Wilhelm Wundt Psikolojinin incelediği zihin ve davranış kavramları eski Mısır, İran, Yunan, Çin, Hint uygarlıklarında felsefenin inceleme konusu olmuştur. Ancak 19. yy’da pek çok bilim gibi, psikoloji de felsefeden bağımsızlığını ilan etmiştir.[11] Psikolojinin bir bilim dalı olarak doğmasına, 1876 yılında Almanya’da Leipzig Üniversitesi’nde kurduğu psikoloji laboratuvarı ile Wilhelm Wundt ön ayak olmuştur.[11] Wundt, kendini psikolog olarak tanımlayan ilk kişidir. Psikolojinin pozitif bir bilim olarak ortaya çıkışına ilk önemli katkıları koyan diğer isimler şunlardır: Hermann Ebbinghaus (hafıza üzerinde deneysel çalışmalar yaptı), Ivan Pavlov (psikoloji ile fizyoloji arasında ilk kez ilişki kurdu, öğrenme süreçlerini deneysel olarak inceleyerek klasik şartlanma kavramını getirdi), John B. Watson (davranışçı yaklaşımın ABD’deki temsilcisi oldu). Deneysel psikolojinin Almanya ve ABD’de gelişmesinin peşi sıra psikolojinin uygulamalı alanları doğmuştur. 19. yy.’ın son yıllarında G. Stanley Hall ve John Dewey psikoloji biliminin ABD’de eğitim alanındaki uygulamalarına öncülük etmiştir. Hugo Münsterberg psikolojinin endüstri, hukuk ve diğer alanlardaki uygulamaları üzerine yazmaya başlamıştır.[12] 1890’larda Lightner Witmer ilk psikoloji kliniğini kurmuştur.[13] Yine aynı yıllarda James McKeen Cattell, ilk zeka testi uygulamalarını başlatmak üzere Francis Galton’un antropometri yöntemini uyarlamıştır.[11] Öte yandan Viyana’da Sigmund Freud, zamanla çok popülerleşecek olan psikanaliz kuramını ve yöntemlerini geliştirmiştir.

20.yy’da psikolojinin soyut ve muğlak bir kavram olan zihni incelemesine bir tepki doğmuştur. Edward B. Titchener tarafından getirilen eleştiriler, John B. Watson’un davranışçılık yaklaşımını geliştirmesine katkıda bulunmuştur. Bu yaklaşım, B.F. Skinner tarafından popüler hale getirilmiştir. Bu yaklaşımda, zihin yerine gözlenebilen ve ölçülebilen davranışın incelenmesi savunulur. 20.yy.’ın sonlarına doğru insan zihnini çalışmak üzere disiplinler arası bir alan olan bilişsel bilimler gelişmiştir. Zihin, tekrar bilimin popüler bir inceleme konusu haline gelmiştir.

Kaynakça

1. ^ “Arşivlenmiş kopya”. Erişim tarihi: 5 Haziran 2020.
2. ^ Fernald LD (2008). Psychology: Six perspectives 8 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (pp.12–15). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
3. ^ Hockenbury & Hockenbury. Psychology. Worth Publishers, 2010.
4. ^ Cacioppo, John (Eylül 2007). “Psychology is a Hub Science”. Aps Observer. 20 (8). 29 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2020. psychology is a hub discipline — that is, a discipline in which scientific research is cited by scientists in many other fields. For instance, medicine draws from psychology most heavily through neurology and psychiatry, whereas the social sciences draw directly from most of the specialties within psychology. Association for Psychological Science Observer (September 2007)
5. ^ ^a b Zimbardo, P.G.; Gerrig, R. J. (2013). Psikoloji ve yaşam. NobelYayınları. ISBN 9786051332260.
6. ^ “Classics in the History of Psychology – Marko Marulic – The Author of the Term “Psychology””. Psychclassics.yorku.ca. 20 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2011.
7. ^ (Steven Blankaart, p. 13) as quoted in “psychology n.” A Dictionary of Psychology. Edited by Andrew M. Colman. Oxford University Press 2009. Oxford Reference Online. Oxford University Press. oxfordreference.com 15 Eylül 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
8. ^ Derek Russell Davis (DRD), “psychology”, in Richard L. Gregory (ed.), The Oxford Companion to the Mind, second edition; Oxford University Press, 1987/2004; 978-0-19-866224-2 (pp. 763–764).
9. ^ Watson, John B. (1913). “Psychology as the Behaviorist Views It” (PDF). Psychological Review. 20 (2): 158-177. doi:10.1037/h0074428. hdl:21.11116/0000-0001-9182-7. 8 Ocak 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2020.
10. ^ “Arşivlenmiş kopya”. 14 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2020.
11. ^ ^a b c Schultz, D. P.; Schultz, S. E. (2016). Modern Psikoloji Tarihi. Kaknüs Yayınları. ISBN 9789756963852.
12. ^ Blatter, Jeremy. “Screening the Psychological Laboratory: HugoM¨unsterberg, Psychotechnics, and the Cinema,1892–1916”. Science in Context, Cilt:28, Sayı:1, Yıl:2015. 12 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2018.
13. ^ Mcreynolds, P. (1987). Lightner Witmer: Little-known founder of clinical psychology. American Psychological Assocation, 42(9), 849-858.Retrieved from PsycINFO Database.
14. ^ ^a b Wooed, E. G.; Boyd, D.; Wood, Samuel E. (2011). The World of Psychology (7th edition). Boston, ABD: Pearson. ISBN 9780205768424.